ជំហានទី ១៖ រក្សាទុកភស្តុតាងជាបន្ទាន់

នៅក្នុងពិភពឌីជីថល ភស្តុតាងគឺជាជារឿងសំខាន់បំផុត។ ជនសង្ស័យអាចលុបសារ បិទគណនី ឬដកសារដែលបានបញ្ជូន ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែប៉ុន្មានវិនាទីប៉ុណ្ណោះ។ ភាពរហ័សរហួន និងការរក្សាការសម្ងាត់គឺជាឧបករណ៍ដ៏ល្អបំផុតរបស់អ្នក។ វាជាការល្អបំផុតប្រសិនបើជនល្មើសមិនបានដឹងខ្លួនមុនថាអ្នកកំពុងតាមដានពួកគេ ព្រោះវាអាចនាំឱ្យមានការបំផ្លាញភស្តុតាងភ្លាមៗ។

អ្វីដែលត្រូវប្រមូល៖

• រូបភាពថតតាមអេក្រង់ (Screenshots)
• ឯកសារអំពីការផ្ទេរប្រាក់
• ទិន្នន័យមេតា (Metadata)
• ប្រវត្តិ ឬកំណត់ត្រានៃការប្រាស្រ័យទាក់ទង

ជំហានទី ២៖ ទាក់ទងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ (ប្រសិនបើមានការផ្ទេរប្រាក់)

ប្រសិនបើអ្នកបានផ្ទេរប្រាក់ ឬកត់សម្គាល់ឃើញសកម្មភាពដែលមិនមានការអនុញ្ញាត ពេលវេលាត្រឹមតែប៉ុន្មាននាទីគឺមានតម្លៃណាស់។ ទ្រព្យសម្បត្តិឌីជីថល និងការផ្ទេរប្រាក់សុទ្ធ ជារឿយៗត្រូវបានគេផ្ទេរបន្តតាមរយៈគណនីជាច្រើនយ៉ាងលឿន ដើម្បីធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការតាមដាន។

អ្វីដែលអ្នកគួរធ្វើ៖

• ជូនដំណឹងទៅកាន់ធនាគាររបស់អ្នកជាបន្ទាន់
• រាយការណ៍ទៅកាន់ភ្នាក់ងារផ្ទេរប្រាក់អេឡិចត្រូនិក ឬប្រព័ន្ធផាត់ទាត់ដែលពាក់ព័ន្ធ
• ស្នើសុំការស៊ើបអង្កេតពីសំណាក់ធនាគារ ឬស្ថាប័នផ្តល់សេវាផ្ទេរប្រាក់ទាំងនោះ។

ជំហានទី ៣៖ ការដាក់ពាក្យបណ្តឹងព្រហ្មទណ្ឌ

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ការដាក់ពាក្យបណ្តឹង គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនីតិវិធីផ្លូវច្បាប់សម្រាប់ការស៊ើបអង្កេតជាផ្លូវការ។

ទីកន្លែងដែលអ្នកអាចរាយការណ៍៖

• នាយកដ្ឋានប្រឆាំងបទល្មើសបច្ចេកវិទ្យា៖ មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងក្រសួងមហាផ្ទៃ រាជធានីភ្នំពេញ។ នេះគឺជាអង្គភាពជំនាញសម្រាប់ដោះស្រាយករណីឆបោកតាមប្រព័ន្ធឌីជីថល។
• នគរបាលមូលដ្ឋាន៖ ប្រសិនបើអ្នកមិនអាចមកកាន់រាជធានីភ្នំពេញបានទេ អ្នកអាចដាក់ពាក្យបណ្តឹងនៅប៉ុស្តិ៍នគរបាលរដ្ឋបាលសង្កាត់ ឬអធិការដ្ឋាននគរបាលស្រុក/ខណ្ឌ ដែលអ្នករស់នៅ។
• សាលាដំបូងរាជធានី/ខេត្ត៖ អ្នកក៏អាចដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់សាលាដំបូងក្នុងក្រុង ឬខេត្តរបស់អ្នកផងដែរ។

ជំហានទី ៤៖ ពិចារណាលើការធ្វើពាក្យបណ្តឹងផ្នែករដ្ឋប្បវេណី

បណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីជាធម្មតាត្រូវបានធ្វើឡើងស្របពេលគ្នា ឬបន្ទាប់ពីបណ្តឹងព្រហ្មទណ្ឌ។ វាមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតនៅពេល៖

• អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណជនល្មើសបាន៖ អ្នកស្គាល់ឈ្មោះពិត និងអាសយដ្ឋានស្នាក់នៅច្បាស់លាស់ ឬទីតាំងអាជីវកម្មដែលបានចុះបញ្ជីត្រឹមត្រូវរបស់បុគ្គល ឬក្រុមហ៊ុនដែលបានឆបោកអ្នក។
• ទំនាក់ទំនងកិច្ចសន្យា៖ មានកិច្ចព្រមព្រៀងជាផ្លូវការ ឬមិនផ្លូវការ (ឧទាហរណ៍៖ "កិច្ចសន្យាវិនិយោគ" ឬកិច្ចព្រមព្រៀងសេវាកម្ម) ដែលត្រូវបានបំពាន។
• ការទទួលខុសត្រូវជំនួស៖ ប្រសិនបើការឆបោកកើតឡើងនៅក្នុងសណ្ឋាគារ កាស៊ីណូ ឬអគារពាណិជ្ជកម្មណាមួយ បទប្បញ្ញត្តិថ្មីៗក្នុងឆ្នាំ២០២៦ នេះ អនុញ្ញាតឱ្យជនរងគ្រោះអាចទាមទារសំណងពីម្ចាស់អចលនទ្រព្យដែលបានដឹងឮ ឬផ្តល់ទីតាំងសម្រាប់ប្រតិបត្តិការឆបោកទាំងនោះ។

ជំហានទី ៥៖ វាយតម្លៃលើការការពារទិន្នន័យ និងការទំនួលខុសត្រូវតាមកិច្ចសន្យា

ប្រសិនបើអាជីវកម្មរបស់អ្នករងគ្រោះដោយបទល្មើសការបោកប្រាស់តាមបច្ចេកវិទ្យា (ការហេកចូលប្រព័ន្ធ (Hacking) មេរោគចាប់ជំរិត (Ransomware) ឬការលេចធ្លាយទិន្នន័យ) នោះអ្នកត្រូវតែវាយតម្លៃទាំងការទទួលខុសត្រូវផ្នែកព្រហ្មទណ្ឌ និងផ្នែករដ្ឋប្បវេណីឬតាមកិច្ចសន្យា៖

១. ពិនិត្យមើលកាតព្វកិច្ចក្នុងកិច្ចសន្យា

ប្រសិនបើទិន្នន័យអតិថិជន ឬបុគ្គលិកត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារការវាយប្រហារសាយប័រ ក្រុមហ៊ុនត្រូវពិនិត្យមើលឡើងវិញនូវប្រការរក្សាការសម្ងាត់ កាតព្វកិច្ចការពារទិន្នន័យ ការធានាសុវត្ថិភាព និងប្រការអំពីកម្រិតនៃការទទួលខុសត្រូវ។

ប្រសិនបើក្រុមហ៊ុនបានសន្យាថានឹងការពារទិន្នន័យ ប៉ុន្តែខកខានមិនបានអនុវត្តវិធានការសន្តិសុខសាយប័រឱ្យបានសមស្រប វាអាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការរំលោភកិច្ចសន្យា។

២. ការអនុវត្តវិធានការសន្តិសុខសាយប័រឱ្យកាន់តែរឹងមាំ

ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃបទល្មើសបច្ចេកវិទ្យា អាជីវកម្មគួរតែដំឡើងប្រព័ន្ធការពារបណ្តាញ (Firewall) និងប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យការលុកលុយ ការប្រើប្រាស់កូដនីយកម្ម (Encryption) ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពប្រព័ន្ធសន្តិសុខឱ្យបានទៀងទាត់ ប្រើប្រាស់មុខងារផ្ទៀងផ្ទាត់ច្រើនជាន់ និងធ្វើការសវនកម្មលើសន្តិសុខបច្ចេកវិទ្យាជាប្រចាំ។

ការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកឱ្យចេះសម្គាល់អ៊ីមែលដែលមានការសង្ស័យ ការការពារលេខសម្ងាត់ និងការរាយការណ៍អំពីបញ្ហាសន្តិសុខជាបន្ទាន់ ក៏ជាសកម្មភាពបង្ការដ៏សំខាន់ផងដែរ។ ការធ្វេសប្រហែសរបស់បុគ្គលិក អាចបង្កើតជាការទទួលខុសត្រូវផ្លូវច្បាប់សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនទាំងមូល។

៣. ស្វែងរកទីប្រឹក្សាច្បាប់ឱ្យបានឆាប់រហ័ស

ការចាត់វិធានការច្បាប់ឱ្យបានទាន់ពេលវេលា អាចជួយកម្រិតនូវទំហំនៃការទទួលខុសត្រូវសម្រាប់ក្រុមហ៊ុន និងបង្ការការខាតបង់បន្ថែមទៀតសម្រាប់បុគ្គលម្នាក់ៗ។